چرا با وجود اخلال در عرضه قیمت نفت زیر صد دلار باقی ماند

بازار جهانی نفت در ماه سپتامبر با وجود تشدید درگیری‌های نظامی میان آمریکا و ایران و اختلال گسترده در ترانزیت تنگه هرمز و دریای سرخ، با تناقض‌های جالبی مواجه شده است. شاخص برنت اگرچه در این ماه رشد داشته، اما همچنان زیر سقف روانی ۱۰۰ دلار باقی مانده و در حوالی ۹۵ دلار نوسان می‌کند؛ رقمی که تحلیلگران آن را با توجه به شرایط فعلی «قیمت منصفانه» می‌دانند.
تنگه هرمز؛ شریان خونی که می‌تپد اما نه مثل قبلپیش از آغاز جنگ هفت ماه پیش، حدود ۱۸ میلیون بشکه نفت خام روزانه از طریق تنگه هرمز عبور می‌کرد. این رقم در پی تشدید درگیری‌ها در اواخر اوت به کمتر از ۲ میلیون بشکه در روز سقوط کرد، هرچند میانگین متحرک روزانه همچنان ۴ تا ۵ میلیون بشکه برآورد می‌شود. جالب اینکه در دورهٔ موقت صلح تابستانی، صادرات هرمز به سطح قبل از جنگ یعنی ۱۶ میلیون بشکه بازگشته بود، اما از دوم سپتامبر به بعد هیچ نفت‌کش بسیار بزرگی از تنگه عبور نکرده است. با این حال، تولیدکنندگان خلیج فارس با استفاده از مسیرهای جایگزین و انتقال کشتی‌به‌کشتی در خارج از هرمز، توانسته‌اند بخشی از کسری را جبران کنند.
واکنش تولیدکنندگان بزرگ منطقهعربستان سعودی بارگیری از بندر راس تنوره را از سر گرفته، اما صادرات از بندر ینبع در دریای سرخ به دلیل محاصرهٔ حوثی‌های یمنی با کاهش شدید مواجه شده و در اوت به پایین‌ترین سطح شش‌ماهه (۱٫۴۲۹ میلیون بشکه در روز) رسید. در مقابل، عراق که دومین تولیدکننده اوپک است، صادرات خود را در اوت به حدود ۲٫۳۴ میلیون بشکه در روز بازگرداند و امارات نیز با میانگین ۲٫۹ میلیون بشکه در روز، پس از ثبت رکورد در ژوئن، سطح خود را حفظ کرده است. همچنین صادرات از بندر جایگزین سیدی کریر در مصر بیش از دو برابر شده و به ۲٫۱۳۹ میلیون بشکه در روز رسیده است.
ورود تولیدکنندگان غیراوپک به میدانآمریکا، کانادا و گویان به عنوان تولیدکنندگان غیراوپک، برنامه دارند امسال مجموعاً ۱٫۴ میلیون بشکه به تولید روزانه خود بیافزایند که تا حدی کمبود ناشی از اختلال در خاورمیانه را جبران می‌کند. از سوی دیگر، صادرات روسیه با وجود کاهش از اوج ۶٫۴ میلیون بشکه‌ای در ژوئن به ۵٫۵ میلیون بشکه در ماه‌های ژوئیه و اوت، همچنان ۲۳ درصد بالاتر از سطح فوریه است، زیرا حملات اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه باعث کاهش فرآوری داخلی و افزایش صادرات نفت خام شده است. با این حال، مسکو پیش‌بینی تولید ۲۰۲۶ خود را به پایین‌ترین سطح طی ۱۷ سال اخیر کاهش داده که می‌تواند در میان‌مدت صادرات را محدود کند.
چین؛ موتور کاهش تقاضاچین که به دلیل نفوذ بی‌نظیرش در بازار، «اوپک جدید تقاضا» لقب گرفته، نقش کلیدی در کاهش مصرف ایفا کرده است. واردات دریایی نفت این کشور از بیش از ۱۱ میلیون بشکه در روز در فوریه به ۷ میلیون بشکه در ژوئیه و اوت رسیده که عمدتاً ناشی از برقی‌سازی حمل‌ونقل و افزایش استفاده از مواد شیمیایی مبتنی بر زغال‌سنگ است. همچنین ذخایر عظیم راهبردی چین (برآورد کپلر: ۱٫۱۷ میلیارد بشکه) به عنوان یک ضربه‌گیر روانی برای بازار عمل کرده است. به طور کلی، کاهش تقاضا در بخش پتروشیمی و سوخت‌های حمل‌ونقل در سهماهه سوم برابر با ۳٫۵ میلیون بشکه در روز بوده که بیش از نیمی از آن سهم چین است.
پیام متفاوت بازار فیزیکیبا وجود همه این اختلالات و کاهش تقاضا، بازار فیزیکی نفت روایت دیگری دارد. حق‌الامتیازهای نقدی (اسپات پریمیوم) برای محموله‌های دبی و عمان در ماه نوامبر به ۱۹ تا ۲۰ دلار بالاتر از قیمت‌های اعلامی رسیده که نشان از کمبود نفت در دسترس دارد. بهای معاملات آتی عمان به ۱۰۴٫۵۴ دلار و دبی نقدی به ۱۰۵٫۱۰ دلار در هر بشکه رسیده است. دیوید فایف، اقتصاددان ارشد آرگوس، تأکید می‌کند که این ارقام نشان از «فشار فوق‌العاده شدید در بازار فیزیکی» دارند و هشدار می‌دهد که بازار گازوئیل وضعیت حادتری دارد و به صراحت «فریاد کمبود» سر می‌دهد. این تناقض آشکار بین آمارهای کلان (کاهش تقاضا و اختلال در صادرات) و قیمت‌های لحظه‌ای نشان می‌دهد که بازار همچنان نگران تأمین کوتاه‌مدت و تنگنای لجستیکی است، حتی اگر اعداد کلان حاکی از تعادل نسبی باشند.